Dark Ages

 

Ceistireacht Eoghain Baiste (Rann cosanta)

 

Ceistireacht Eoghain Baiste,                                        Catechism

Eilisibheat Naomhtha ‘ ghrinn,                                   pleasant

Mathair Eoghain Baiste béal binn,

Go saoraidh tú sinn

Ar cheistni, ar ghoin, ar chrochadh,                            problems

Ar losgadh, ar bhath, ar phláigh,

Ar fhiabhras agus ar gach aicíd.

Ar chomharaí na gceithre gcrann dúinn:                    sign

Crann fola, crann feóla,

Crann do cheasadh Críost,                                          was crucified

Crann go dtáinig sé beó.                                             On which he

Ar chomharaí na gceithre meádh dhúinn                   scales?

tré cheotharnach, tré cheó.

Píosa a chuir Muire tíompall a hAon-mhic,

Píosa go dtáinig sé beó.                                              Because of which he

Críos na catharach fé’ m bhráid.                                Of the Cathair on my chest

Nár dheargaid mo charaid ná mo namhaid,               wound

Ach fé’m  chorporacht soillse geala.                          Body? Power?

Aingeal dilís Dé go dur’thacht,                                  durachtach

Sabháil sprid m’anam

Ar an-chomhachta ‘n Diabhail.                                   Evil powers

Pádraig ‘a a bhacaill,

Mártan ‘as a chochall,

Muire ‘s a mac,

Brighde ‘s a brat.

Ag gabháil tre Choill Muire dom,

Hat’ iarrainn ar mo cheann,

Lutarach iarrainn fé’m chom,                         breastplate around

Bróg iarrainn fé’m bhonn.                               under

Ceó Muire, ceó Críost,

Ceó ceó ceathair Críost,

Ceó sonais agus ceó séimh

I(n)’s gach áit dá ngeobhfar linn,                    that we happen in

I(n)’s gach cluais dá n-éistfidh linn

Ar dhíon agus ar thearmaid   (tearmainn)

Na Tríonóide Naomtha, Amen.

 “Ó’m mathair do chuala é, agus aon duine déarfadh é, níor bhaoghal do aon chinneamhaint (cinniúnt)  I rith a’ lae, deireadh sí. Sin mar a chloisinn-se í á reá, ach go háraithe. Deireadh sí féin gach lá é – na’h (gach) aom mhaidean dá n-éirigheadh sí. Deirim féin é ga’h aom mhaidean. (Timpeall 1834 a rugadh í.) Níor fhág sí Lios Deargáin riamh: is ann a saoghluigheadh (rugadh)í agus phós sí. Ní eolach dom an phaidir sin ag aon duine eile anois...”

 Domhnall Ó Ruairc (aois 58 in 1934), Lios Deargáin d’innis.

Béalodeas, uimhir ??,  d 342


 


Bhí an saghas seo paidir coitianta i measc na ndaoine, tráth dá raibh. Tuilleadh eolais in Orthaí Cosanta sa Chráifeacht Cheiltreach, le Seán Ó Duinn, an Sagart, 1990.

(Níl aon Ghaoluinn i Lios Deargáin le fada an lá anois. I bparoiste Lios Póil atá, ó’n Daingean soir.)


Deirtear uaireannta ná raibh tuiscint do rudaí “deasa” nó “maithe” ag an dream a tháinig romhainn-se, a’s gur Heloise a’s Abelard a bhúnaigh “romantic love”, a’s sinne a bhúnaigh nach mór gach aon rud fiúntach eile.

Seo blúirín ó Ireland’s Welcome to the Stranger le Asanath Nicholson, ban-Mheiriceánach  a’s Quaker a shiúil Ėire in 1844-45. (The Lilliput Press, 2002). Laistiar do’n Daingean a bhí an lá so... (D 276)

 

“When returning, we met a peasant girl, with her dress turned over her head (Baisteach a bhí ann) who in the most earnest manner spoke in Irish and beckoned us to go further. We declined, and she changed her laughing look for one of pitiful  endearing disappointment, which prevailed with me, and I said “We will go.” She exultingly bounded away, leading us forward, looking back to encourage us for the way was precipitous and somewhat difficultly, until she placed us upon an awfully grand precipice.  Here she stopped, and in the most animated manner pointed us down, then to a mountain across  the channel, then to the golden stripes of the sun upon the water, then to the seagulls , then to the eastern sky which was extremely beautiful ; and when she saw we understood and were pleased, she was delighted. ...She was pretty in look and graceful in manner, and when we parted and saw her entering a mud-walled cabin...”




Sian a chuir Moire air (a) Mac ort:                  ("Charm")
Sian Ro(imh) marbhadh, sian ro(imh) lot ort: (as protection against)
Sian  eadar a' chioch 's' a ghlun;
Sian eadar a' ghlun s' a broit;                           (Breast)
Sian nan Tri ann an aon ort                              (san aon)
O mhullach do chinn go bonn do chois ort:
Sian seachd paidir a h-aon ort:
Sian seachd paidor a dha ort:
Sian seachd paidir a tri ort:
Sean seachd paidir a cheithis ort:
Sean seachd paidir a coig ort:
Sian seachd paidir a sia ort.
Sian seachd paidir nan seachd paidir dol deisil ri (le) deagh uarach (uair) ort  
da do ghleidheadh (coimead) bho (o) bheud 's bho mhi-thapadh (accident).

Clogaid na slainte mu'd cheann,                    (timpeall do)
Cearcall a' chumhnaint mu'd amhaich           (covenant: muineal)
Uchd-eididh an tsagairt mu'd bhroilleach:
Ma's  ruaig bho'n taobh-chuil,
Brogan na h-Oigh ga'd ghiulan go luath         (do do)
Sian nan Tri an aon ort
Bho mhullach do chinn gu bonn do shail,
Agus sian paidir nan seachd paidir
Dol tuatheal is deiseil is tuathail,
Gu'd ghleidheadh  bho'd chul                           (do do)
Bho luaidh 's bho chlaidheamh,                        
Bho lot 's bho mharbhadh,
Gu uair is am do bhais.

Gaelic Incantations, William MacKenzie,  Transactions of the Gaelic Society of Inverness, Volume VII, 1890-91

No comments:

Mist and Pigs

I mentioned last week that an Irish/Scots Gaelic king or lord had serious obligations to his people and was expected to be absolutely just a...